Zima w polskich warunkach, chociaż zwykle łagodniejsza niż przed laty, nadal może stanowić trudny okres dla roślin ogrodowych, w szczególności tych młodych, świeżo posadzonych czy też bardziej egzotycznych, pochodzących z cieplejszych stref klimatycznych. Niskie temperatury, a do tego zimny wiatr, wilgoć, wahania temperatur mogą powodować uszkodzenia, które ujawnią się dopiero wiosną. Zatem odpowiednie przygotowanie roślin do zimy stanowi klucz do zdrowego i pięknego ogrodu w kolejnym sezonie. Wobec tego, jak przygotować ogród na zimę? Wyjaśniamy.
Jakie potrzeby mają rośliny?
Pierwszym krokiem rozpoczynając przygotowanie ogrodu do zimy jest tu ustalenie, z jakimi gatunkami roślin mamy do czynienia w naszym ogrodzie i w związku z tym jakiego typu warunki mogą poszczególne gatunki znieść, a każdy z nich może mieć inne wymagania dotyczące zimowania. Zasadnicze znaczenie mają tu takie czynniki, jak strefy mrozoodporności, typ danej rośliny, a dokładnie czy jest ona zimozielona, liściasta, iglasta, czy jest byliną, a może trawą ozdobną. Również wiek rośliny ma znaczenie, ponieważ młode egzemplarze są bardziej wrażliwe na wpływ zimowej pogody. Szczególnie ważne jest także pochodzenie danej rośliny, bo to również determinuje jej wytrzymałość na różne warunki klimatyczne. Warto więc pamiętać, że szczególnie narażone na oddziaływanie mrozu są rośliny śródziemnomorskie, egzotyczne oraz gatunki o ozdobnych liściach. Z pewnością należy dodatkowo zabezpieczyć przed mrozem takie rośliny, jak ogrodowa hortensja zimą w ogrodzie, różaneczniki, trawy ozdobne oraz zapewnić odpowiednie zabezpieczenie róż na zimę w ogrodzie, natomiast samodzielnie w zimowych warunkach poradzą sobie żywotniki, sosny czy większość bylin.
Jak właściwie podlewać rośliny przed zimą?
Odpowiednie podlewanie ogrodu przed zimą jest krokiem, który niestety jest najczęściej pomijany, a tymczasem jesienią, nawet późną, rośliny nadal potrzebują wody, a w szczególności trzeba zapewnić, aby ogród zimą rośliny wiecznie zielone miały odpowiednie nawodnienie, m.in. tuje czy rododendrony, jak również rośliny w donicach oraz młode nasadzenia z ostatniego sezonu. Czym grozi niedobór wody zimą? Otóż wywołuje zjawisko suszy fizjologicznej, kiedy to roślina traci wodę przez liście, a przy tym nie jest w stanie pobrać jej z zamarzniętej gleby. Zatem trzeba pamiętać, że nawadnianie ogrodu przed zimą jest niezbędne i należy goregularnie podlewać aż do pierwszych przymrozków.
Jak zaizolować i osłonić rośliny przed mrozem?
Naturalnym, a zarazem jednym z najskuteczniejszych sposobów na izolację roślinności przed mrozem jest ściółkowanie. Nie tylko chroni przed wpływem niskich temperatur, ale także stabilizuje temperaturę gleby, zatrzymuje w niej wilgoć oraz zapobiega wypłukiwaniu składników odżywczych. Najlepszymi materiałami do tego celu są kora sosnowa, zrębki, igliwie, a także torf, kompost oraz słoma lub liście, przy czym najlepiej sprawdzają się te dębowe lub bukowe. Wysokość takiej ściółki powinna wynosić między 5 a 10 cm, a wokół roślin wrażliwych nawet 15 cm.
Kolejnym krokiem, aby chronić domowy ogród zimą jest zastosowanie osłon na zimę, o czym należy pamiętać hodując rośliny szczególnie narażone na mróz, wiatr i słońce. Używa się do tego przewiewnej agrowłókniny zimowej w kolorze białym, jak również materiałów naturalnych, takich jak gałęzie świerkowe, kosze wiklinowe, maty słomiane czy osłony z jutowego materiału. Tego typu zabezpieczeniami chroni się np. róże, ozdobne trawy czy młode iglaki, ale również rośliny egzotyczne, takie jak palmy mrozoodporne. Wybrane osłony należy założyć dopiero po pierwszych przymrozkach, gdy roślina wejdzie już w stan spoczynku.
Ważnym elementem przygotowań ogrodu do zimy jest zabezpieczenie systemu korzeniowego jako najbardziej narażonej części rośliny. Dlatego szczególnie istotne jest zastosowanie grubej warstwy ściółki, kopczykowanie ziemią, korą lub kompostem, zaizolowanie donic oraz przeniesienie wrażliwych roślin doniczkowych do pomieszczeń chłodnych, ale jasnych.
Na co jeszcze zwrócić uwagę przygotowując rośliny do zimy?
Szczególną uwagą należy obdarzyć rośliny zimozielone, które przez liście tracą wodę, a jeśli dni są słoneczne, to wówczas słońce pobudza je do wegetacji, natomiast wiatr wysusza igły i liście. Taki typ roślinności należy podlewać aż do zamarznięcia gleby, stosować cieniowanie agrowłókniną oraz zabezpieczać osłonami od wiatru. Pojawiający się niekiedy problem wypalenia zimowego, które przejawia się brązowieniem igieł, wynika zazwyczaj z wysuszenia, a nie przemarzania.
Szczególnego podejścia wymagają również trawy ozdobne, których nie należy ścinać jesienią, ponieważ wówczas tracą naturalną ochronę przed mrozem, a ich kępy łatwo ulegają gniciu. Lepszym rozwiązaniem jest związanie ich w swoiste snopy, wypełniając wokół stroiszem lub liśćmi, a przy bardzo wrażliwych gatunkach zastosować dodatkowe osłony, aby trawy w ogrodzie zimą przetrwały do kolejnego sezonu.
Również specjalnej ochrony wymagają stojące na zewnątrz rośliny doniczkowe, ponieważ ziemia w donicach przemarza szybciej niż grunt. Zatem aby tego uniknąć, warto ustawić donice na podkładkach z drewna lub styropianu, owinąć je jutą, matami kokosowymi lub agrowłókniną, a także zgrupować rośliny przy ścianie domu zapewniając im tzw. bierne ciepło, natomiast gatunki bardziej wrażliwe przenieść do garażu lub jasnej piwnicy, tak aby przebywały w temperaturze między pięć a dziesięć stopni Celsjusza.
Często problematyczną kwestią jest również nawożenie roślin. Otóż przed zimą należy przeprowadzać jedynie tzw. nawożenie jesienne, w którym nie występuje azot, ponieważ nawozy azotowe stymulują wzrost roślin, a to sprzyja ich przemarzaniu. W takich nawozach jesiennych natomiast znajduje się zwiększający odporność potas, wzmacniający korzenie fosfor oraz mikroelementy.
Jeszcze jedną ważną kwestią jest zabezpieczenie oczka wodnego, jeśli takie posiadamy, w tym również znajdujących się w nim i wokół niego roślin wodnych. Należy usunąć z oczka liście i innego rodzaju zanieczyszczenia, a rośliny wrażliwe przenieść do chłodnego pomieszczenia. Jeśli dysponujemy zbiornikiem większych rozmiarów, to warto zainstalować odpowietrzacz lub pływak styropianowy, które umożliwią wymianę gazów.
Zima nie jest końcem ogrodnictwa i trzeba nasz ogród kontrolować na bieżąco. W tym chłodnym okresie trzeba sprawdzać, czy wiatr nie zniszczył osłon roślin, usuwać nadmiar śniegu z krzewów, uzupełniać ściółkę, a także kontrolować rośliny doniczkowe. Stała obserwacja ogrodu zimą pomaga zapobiegać uszkodzeniom, które mogłyby ujawnić się dopiero na wiosnę.
Zabezpieczenie roślin ogrodowych na zimę to połączenie wiedzy, wyczucia i kilku prostych czynności, na które składają się odpowiednie podlewanie jesienią, gruba warstwa ściółki, stosowanie osłon wrażliwych gatunków, ochrona korzeni, zabezpieczenie traw, roślin doniczkowych i zimozielonych oraz jesienne nawożenie bez azotu. Właściwie przygotowane rośliny wchodzą w zimę dużo silniejsze, a to powoduje, że wiosną szybciej odzyskują pełnię formy, co przekłada się na zdrowy, bujny i efektowny ogród.