Tradycyjny żywopłot jest od wielu lat bardzo popularnym sposobem na stworzenie osłony ogrodzenia, która będzie zapewniała użytkownikom prywatność. Obecnie jednak jest dużo więcej możliwości i zamiast niego coraz częściej wybierane są gotowe osłony na ogrodzenie, które są praktyczne, szybkie w montażu i estetyczne, zapewniając prywatność, ochronę przed wiatrem i ładne wykończenie granicy działki. Jakie są zatem rodzaje osłon, jakie poszczególne typy mają zalety i wady, jak dobierać materiały, jak je montować i konserwować oraz o czym pamiętać pod kątem prawnym czy ochrony środowiska? O tym w naszym poradniku.
Dlaczego warto rozważyć osłonę na ogrodzenie zamiast żywopłotu?
Zamontowanie osłon to możliwość zapewnienia prywatności oraz estetycznego wykończenie w sposób natychmiastowy, bez konieczności czekania przez wiele lat, aż rośliny urosną. To również mniej prac ogrodowych, ponieważ odchodzi konieczność przycinania, podlewania czy walki z chorobami roślinności. Dzięki zróżnicowaniu osłon możemy także zachować różnorodność stylistyczną, począwszy od osłon naturalnych, jak trzcina czy plecionki brzozowe lub wiklina i bambus, po nowoczesne panele metalowe lub kompozytowe. Zaletą osłon zamiast żywopłotu jest również możliwość lepszej kontroli kosztów, ponieważ jest to wydatek jednorazowy, ale z dłuższą żywotnością. Do puli zalet dochodzi jeszcze odporność na warunki atmosferyczne, ponieważ niektóre materiały są wodoodporne, jak również odporne na promieniowanie UV i pleśń.
Jakie są główne typy osłon na ogrodzenie pod kątem użytego materiału?
Można zastosować rozwiązanie pośrednie między żywą roślinnością a materiałami sztucznymi. Tu pojawia się więc miejsce na montaż naturalnych mat i rolet z trzciny, bambusa czy osłony wiklinowej na ogrodzenie. Ich atutem jest naturalny, rustykalny wygląd, dobra estetyka i lekka konstrukcja, jak również przystępna cena. Takie rozwiązania, ze względu na swój naturalny charakter, nie są jednak pozbawione wad. Przede wszystkim cechuje je krótsza trwałość, szczególnie w warunkach wilgotnych, przez co niezbędna jest ich okresowa wymiana i konserwacja.
Kolejna opcja to zastosowanie mat z tworzywa sztucznego, które często do złudzenia przypominają naturalne materiały, a mają od nich większą odporność na wilgoć, nie blakną szybko i nie wymagają wiele zabiegów konserwacyjnych. Ich wady to mniejsza ekologiczność w odbiorze oraz różna jakość, która zależy od grubości maty oraz jej stabilizacji pod kątem oddziaływania promieni UV.
Ciekawym rozwiązaniem jest też sztuczny żywopłot bądź tzw. green wall czyli sztuczna roślina na siatce. Zaletą rozwiązania jest wygląd, a dokładnie realistyczna zieleń przez cały rok oraz efekt żywego ogrodzenia przy jednoczesnym braku konieczności pielęgnacji. Wadą jest zazwyczaj cena, ale również niekiedy ograniczona przepuszczalność powietrza.
Panele kompozytowe WPC (wood plastic composite) to bardzo nowoczesny, drewnopodobny wyrób, o wysokiej odporności na warunki, stabilności wymiarów i trwałości. Przeszkodą może być tu jednak koszt wyższy niż w przypadku prostych mat oraz konieczność właściwego montażu.
Często stosowanym rozwiązaniem jako mata osłona na płot ogrodzenie są drewniane panele i listwy, w formie desek bądź lamelek. Takie panele mają naturalny, ciepły wygląd, są bardzo estetyczne w odbiorze i dają wiele możliwości wykończenia. Z drugiej jednak strony wymagają impregnacji, są podatne na pleśń i gnicie, jeśli nie są regularnie konserwowane.
Coraz częściej posiadacze własnych posesji i ogrodzeń wybierają panele metalowe perforowane bądź ażurowe, wykonane ze stali, aluminium czy cortenu. Mają designerski, najczęściej industrialny wygląd, są trwałe, można je ciąć laserowo i dodawać im dekoracyjne wzory. Do ograniczeń zakwalifikować należy ich koszt oraz konieczność zabezpieczenia antykorozyjnego w przypadku stali. Kolejna opcja to gabiony, czyli najprościej mówiąc – wypełnione kamieniem siatki, o masywnym, a przy tym naturalnym wyglądzie. Są trwałe, mają świetną akustykę i doskonałą odporność mechaniczną. Ich wada to z kolei ciężar, koszt transportu, jak i montażu.
Z czego jeszcze można zrobić osłony na ogrodzenia?
Wielu użytkowników wykorzystuje też osłony tekstylne, a dokładnie z siatek cieniujących czy tkanin ogrodowych, których zaletą jest prosty wygląd połączony z funkcjonalnością. Takie siatki zapewniają regulowaną przepuszczalność światła i wiatru, jak również są tanie w montażu. Są też jednak mniej trwałe i bardziej podatne na uszkodzenia.
Można też postawić na rozwiązanie w połowie naturalne, wybierając żywopłot z pnączy na konstrukcji, czyli zastosowanie siatki i roślinności. Umożliwia to szybkie uzupełnianie roślinami, łącząc przy tym ekologię z funkcjami użytkowymi, a także wspomagając bioróżnorodność w przestrzeni zewnętrznej. Wymaga jednak nieco więcej zachodu niż osłony sztuczne, ponieważ trzeba sadzić i pielęgnować pnącza.
Jak dobrać osłonę do ogrodzenia?
Zanim podejmiemy decyzję o wyborze konkretnego typu osłony, warto zwrócić uwagę na kilka czynników, które powinny ten wybór determinować. Po pierwsze trzeba się zastanowić, jaki jest cel osłony – czy ma zapewniać prywatność, czy też dawać ochronę przed wiatrem, tłumić hałas czy stanowić zabezpieczenie przed słońcem. Od tych parametrów zależy rodzaj użytego materiału i gęstość montażu. Kolejna istotna kwestia to lokalne warunki klimatyczne. Jeśli charakterystyczne dla naszej lokalizacji są silne wiatry, to wówczas lepiej wybrać materiał przepuszczający wiatr, aby uniknąć efektu żagla, lub też solidnie zakotwione panele. Jeśli dotyczy nas wysoka wilgotność powietrza, to lepiej unikać drewnianej osłony na ogrodzenie zsurowego, nieimpregnowanego drewna. A w przypadku obszarów silnie nasłonecznionych warto rozważyć osłony z tworzyw stabilnych pod względem promieniowania UV.
Oczywiście ważna jest też estetyka, a więc wygląd i styl ogrodu. W nowoczesnym domu dobrze sprawdzą się osłony metalowe, kompozytowe bądź geometryczne panele, w przypadku ogrodu naturalistycznego warto zastosować bambus, wiklinę lub gabiony z elementami skalnymi. Z kolei w stylu skandynawskim najlepiej odnajdą się jasne drewniane lamelki.
Trwałość i konserwacja to takie kwestie, które mogą uprzykrzyć życie użytkownikom, zatem dokonując wyboru osłony należy dobrze się zastanowić, ile czasu i pracy chcemy włożyć w dalsze utrzymanie osłony w należytym stanie. Możemy zastosować materiały typu premium, które owszem mają wyższy koszt początkowy, jednak gwarantują mniejszą potrzebę nakładów pracy i kosztów przez wiele lat.
Oczywiście wybierając materiał na osłony nie można pomijać kwestii budżetu przeznaczonego zarówno na osłony, jak i na ich pielęgnację. Trzeba więc uwzględnić koszty materiału, montażu, ewentualnej impregnacji i wymiany uszkodzonych, zużytych elementów.
Jak sprawnie i efektywnie montować osłony na ogrodzeniu?
W pierwszej kolejności warto skoncentrować się na przygotowaniu podłoża oraz stelaża pod osłony. W tym celu trzeba sprawdzić stabilność istniejącego ogrodzenia, zarówno słupków, jak i siatki, a przy słabych słupkach rozważyć betonowe fundamenty bądź zastosowanie dodatkowych kotew. Jeśli zaś montujemy ciężkie panele z metalu lub gabiony, konieczne jest zastosowanie solidnego, silnego mocowania. Ważną kwestią jest także mocowanie osłon na ogrodzenie w taki sposób, aby nie były podatne na wpływ wiatru. Panele i maty muszą być mocowane co kilkadziesiąt centymetrów, w zależności od materiału ich wykonania oraz nasilenia i częstotliwości wiatru w danej lokalizacji. Jeśli jest ona wietrzna, to wówczas stosuje się szerokie zakładki, dodatkowe metalowe opaski oraz wzmocnione śruby i kotwy. W przypadku mat tkaninowych, zarówno syntetycznych, jak i naturalnych, zakładki na stykach elementów nie powinny być mniejsza niż 10 cm. W przypadku paneli z kompozytowych materiałów zaś warto stosować systemowe profile łączące, a montując osłony z naturalnego drewna – odpowiednią impregnację i zabezpieczenie przed wpływem wilgoci. Z kolei osłony panele metalowe należy zabezpieczyć przed korozją, jeśli nie zostało to wykonane fabrycznie. W tym celu przeprowadza się galwanizację lub malowanie proszkowe. Nie należy montować osłon całkowicie szczelnie przy gruncie, ponieważ trzeba zapewnić odprowadzenie wody i cyrkulację powietrza, aby uniknąć pleśni i gnicia.
Ważna jest również estetyka wykończenia krawędzi. Wykonuje się to za pomocą listew maskujących, profili z aluminium bądź PVC. Takie elementy umożliwiają uzyskanie schludnego wyglądu osłon, a przez to i całego ogrodzenia.
Jakiej konserwacji wymagają osłony ogrodzenia?
Częstotliwość i zakres prac zależą przede wszystkim od typu osłony, a dokładniej – materiału jej wykonania. W przypadku paneli drewnianych warto przeprowadzać kontrolę minimum raz w roku, oczyszczać je, a co minimum trzy lata – lakierować. Naturalne maty z bambusa bądź wikliny najlepiej kontrolować co sezon, a co kilka lat wymieniać, natomiast plastikowe osłony na ogrodzenie najlepiej raz czy dwa razy w roku umyć wodą z detergentem oraz sprawdzić stan mocowań. Panele metalowe i gabiony wymagają z kolei kontroli złączy i korozji – co należy czynić nie rzadziej niż co 2 lata, w razie potrzeby ponawiając impregnację. Tekstylia oraz siatki cieniujące należy przede wszystkim oczyszczać, jak również przeprowadzać kontrolę naciągnięcia, szczególnie po silnych wiatrach, a co kilka sezonów także wymieniać.
Bez względu na typ osłony, drobne naprawy warto wykonywać od razu, np. poprawiając poluzowane opaski, likwidując drobne ubytki czy powstrzymując prucie się maty.
Jak różne typy osłon wpływają na ogród?
Zastosowanie osłon ogrodzeniowych ma wiele zalet, jednak zawsze trzeba zachować w takich działaniach umiar i rozwagę. Osłony z naturalnych materiałów, takich jak wiklina czy bambus oraz trawy mogą wyglądać na naturalne skupiska i wspierać drobną faunę – np. mogą się w nich chować ptaki. Z kolei pnącza na siatce to rozwiązanie łączące osłonę z zielenią, która poprawia mikroklimat, a także wspiera owady. Z kolei osłony sztuczne nie mają takiego działania, a do tego są też mniej ekologiczne, ponieważ trudno ulegają biodegradacji. A jeśli są do tego pełne i szczelne, to mogą ograniczać przemieszczanie się owadów i ptaków. Zatem najlepiej jest łączyć różne rozwiązania, np. puszczając pnącza po drewnianych czy tekstylnych panelach, czy łącząc elementy naturalne z materiałami a większej trwałości. Wówczas nie tylko uzyskujemy funkcjonalną osłonę ogrodzenia, ale i utrzymujemy wartość ekologiczną ogrodu.
Jakie są zasady i przepisy dotyczące osłon ogrodzeniowych?
Takie zasady dotyczą w gruncie rzeczy przede wszystkim samych ogrodzeń, na których te osłony są umieszczane. Chodzi tu zasadniczo o wysokość ogrodzeń, ich odległość od granicy działki czy widoczność na drogę publiczną. Zatem zanim zamontujemy na ogrodzeniu wysoką i szczelnie zakrywającą osłonę maskującą na ogrodzenie, warto sprawdzić miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, regulamin danego osiedla czy przepisy gminne. Warto też ze względu na stosunki dobrosąsiedzkie uprzedzić sąsiada o planowanej zmianie, szczególnie wówczas, gdy osłona zmienia nasłonecznienie lub widok.
Co wybrać – żywopłot tradycyjny czy osłonę ogrodzenia?
Dokonując wyboru między żywopłotem a osłoną innego typu na ogrodzenie trzeba brać pod uwagę różne czynniki, a wśród nich czas realizacji, konserwację, początkowy koszt oraz trwałość, a także ekologię. W przypadku osłon, realizacja jest natychmiastowa, natomiast tradycyjny żywopłot rośnie latami. Osłony, w zależności od materiału ich wykonania trzeba konserwować raz na kilka lat, natomiast naturalny żywopłot wymaga regularnego przycinania i podlewania. Koszt początkowy osłony ogrodzeniowej zależy od jej typu i materiału – panele metalowe czy gabiony to wyższy koszt, a maty – niższy. Największą trwałość mają panele metalowe oraz kompozytowe, nieco mniejszą – osłona PVC na płot, a najmniejszą te z materiałów naturalnych. Pod względem ekologii, żywopłot tradycyjny przewyższa wszelkie inne formy osłon swoją bioróżnorodnością oraz ilością pochłanianego dwutlenku węgla.
Wybór osłon na ogrodzenie zamiast żywopłotu powinien zatem wynikać z analizy celu, budżetu, warunków lokalnych i oczekiwań co do estetyki i ekologii ogrodzenia. Nie ma zatem jednego uniwersalnego rozwiązania, ponieważ konieczne jest podejmowanie kompromisów między trwałością, wyglądem, kosztami i wpływem na środowisko. Najlepsze efekty daje natomiast świadome łączenie materiałów, w tym trwałych paneli, naturalnych elementów i zieleni wspinającej się po konstrukcji.